“ภาษีที่จ่ายปีนี้ ไม่จำเป็นต้องเท่ากับภาษีของกำไรปีนี้”
บัญชีรับรู้รายได้/ค่าใช้จ่ายตาม TFRS แต่ภาษีคำนวณตามประมวลรัษฎากร จังหวะเวลาจึงต่างกัน TAS 12 ใช้ “ภาษีเงินได้รอการตัดบัญชี” ปรับให้ค่าใช้จ่ายภาษีในงบสอดคล้องกับกำไรทางบัญชีของงวดนั้น
ค่าใช้จ่ายภาษีในงบ = ภาษีปัจจุบัน + ภาษีรอตัดบัญชี
ภาษีปัจจุบัน (Current tax)
- ภาษีที่ต้องจ่ายจากกำไรทางภาษีของปีนั้น ตาม ภ.ง.ด.50
หนี้สินภาษีรอตัดบัญชี (DTL)
- เกิดจากผลต่างชั่วคราวที่ต้องเสียภาษีในอนาคต เช่น หักค่าเสื่อมทางภาษีเร็วกว่าทางบัญชี
สินทรัพย์ภาษีรอตัดบัญชี (DTA)
- เกิดจากผลต่างชั่วคราวที่ใช้หักภาษีในอนาคตและขาดทุนทางภาษียกไป — รับรู้ได้เมื่อค่อนข้างแน่ว่าจะมีกำไรทางภาษีพอใช้ประโยชน์
ผลต่างชั่วคราว vs ผลต่างถาวร
| รายการที่พบบ่อยในไทย | ประเภท | ผลภาษีรอตัดบัญชี |
|---|---|---|
| ค่าเผื่อผลขาดทุนด้านเครดิต (ECL) — หักภาษีได้เมื่อตัดหนี้สูญตามเกณฑ์ | ชั่วคราว | DTA |
| ประมาณการผลประโยชน์พนักงาน (TAS 19) — หักได้เมื่อจ่ายจริง | ชั่วคราว | DTA |
| ค่าเผื่อสินค้าล้าสมัย/มูลค่าลดลง | ชั่วคราว | DTA |
| ขาดทุนทางภาษียกไป (ไม่เกิน 5 รอบบัญชี) | ชั่วคราว | DTA (ถ้ามีกำไรพอใช้) |
| ค่าเสื่อมทางภาษีเร็วกว่าบัญชี (เช่น สิทธิหักเบื้องต้นของ SME) | ชั่วคราว | DTL |
| ค่ารับรองเกินเกณฑ์ · ค่าปรับ/เงินเพิ่ม · ส่วนหักเพิ่มของรายจ่าย 2 เท่า | ถาวร | ไม่มี |
วัดมูลค่าด้วยอัตราภาษีที่คาดว่าจะใช้เมื่อผลต่างกลับรายการ (อัตรา CIT ทั่วไป 20%) และไม่คิดลด
ตัวอย่างตัวเลข
บริษัทมีกำไรก่อนภาษีทางบัญชี 1,000,000 บาท ซึ่งรวมค่าเผื่อผลขาดทุนด้านเครดิต (ECL) 100,000 บาทที่ยังหักภาษีไม่ได้ในปีนี้:
| รายการ | บาท |
|---|---|
| กำไรก่อนภาษีทางบัญชี | 1,000,000 |
| บวก: ECL ที่ยังหักภาษีไม่ได้ | 100,000 |
| กำไรทางภาษี | 1,100,000 |
| ภาษีปัจจุบัน (20%) | 220,000 |
| รายได้ภาษีรอตัดบัญชี: รับรู้ DTA 100,000 × 20% | (20,000) |
| ค่าใช้จ่ายภาษีในงบกำไรขาดทุน | 200,000 |
ผลลัพธ์: ค่าใช้จ่ายภาษีในงบ = 200,000 บาท หรือ 20% ของกำไรทางบัญชีพอดี แม้ภาษีที่จ่ายจริงปีนี้จะเป็น 220,000 บาท — ส่วนต่าง 20,000 บาทจะกลับรายการในปีที่ตัดหนี้สูญได้จริง (ตัวอย่างเพื่อประกอบความเข้าใจ)
การปรับปรุง TAS 12 เรื่องการปฏิรูปภาษีระหว่างประเทศ (มีผลรอบบัญชีที่เริ่มในหรือหลัง 1 มกราคม 2024) กำหนด “ข้อยกเว้นชั่วคราวภาคบังคับ” ไม่ให้รับรู้และไม่ต้องเปิดเผยภาษีรอตัดบัญชีที่เกิดจาก Top-up Tax ตาม Pillar 2 แต่ต้องเปิดเผยว่าใช้ข้อยกเว้นนี้ และเปิดเผยภาษีปัจจุบันที่เกี่ยวข้องแยกต่างหาก
ขอบเขต: TAS 12 ใช้กับกิจการที่ใช้ TFRS เต็มรูป (PAEs) — กิจการ NPAEs ให้พิจารณาหลักการภาษีเงินได้ตาม TFRS for NPAEs ซึ่งเรียบง่ายกว่า
บทที่เกี่ยวข้อง
อ้างอิง: TAS 12 “ภาษีเงินได้” โดยสภาวิชาชีพบัญชี (TFAC) ตามแนวทาง IAS 12 · การปรับปรุงเรื่องการปฏิรูปภาษีระหว่างประเทศ (Pillar 2) มีผล 1 ม.ค. 2024 · ประมวลรัษฎากร (ภาษีเงินได้นิติบุคคล) · เนื้อหาเรียบเรียงโดยทีม MMN เพื่อการศึกษาและวางแผนเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะกรณี โปรดปรึกษาผู้เชี่ยวชาญของ MMN ก่อนตัดสินใจ